In Bologna is momenteel het filmfestival Il Cinema Ritrovato aan de gang. Het filmfeest dat jaarlijks de schijnwerpers richt op klassieke cinema en vergeten parels uit de filmgeschiedenis verwelkomde dit jaar een zeer speciale gast: Martin Scorsese. De meesterregisseur gaf een druk bijgewoonde masterclass in het imposante Teatro Communale di Bologna en wij waren erbij!

Scorsese houdt zich al sinds jaar en dag bezig met de restauratie van zowel bekende als vergeten filmklassiekers en werkt daar met zijn The Film Foundation vaak voor samen met Cineteca di Bologna, de organisator van Il Cinema Ritrovato. Het Taxi Driver-genie heeft daarom eindelijk tijd vrijgemaakt om naar de Italiaanse stad af te zakken, waar hij de afgelopen dagen op allerlei events opdook. Zo introduceerde hij twee films op de Piazza Maggiore, zijn eigen Raging Bull en de Mexicaanse golden oldie Enamorada, en werd hij tijdens een heuse masterclass ondervraagd door vier hedendaagse Italiaanse topcineasten: Jonas Carpignano, Matteo Garrone, Valeria Golino en Alice Rohrwacher. Dat mondde uit in een boeiend gesprek waaruit we vijf dingen hebben onthouden.

De bioscoop heeft steun nodig

Er valt niets te vergelijken met samen met een publiek naar een film kijken op het witte doek. Met die simpele boodschap opende Marty zijn gesprek. Toch staat het bioscoopbezoek onder druk. Wereldwijd hebben mensen toegang tot allerlei schermen die de bioscoopzaal kunnen vervangen. Het is vaak aanlokkelijker om films als Dunkirk op je smartphone, iPad of televisie te bekijken. Het meer dan honderd jaar oude gebruik om naar de bioscoop te gaan heeft daarom volgens Scorsese meer dan ooit onze steun nodig. We mogen het zilveren scherm nog niet opgeven. De regisseur ziet het gebruik nog niet verdwijnen, maar we moeten er wel samen voor zorgen dat het niet wordt gemarginaliseerd. Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey in de cinema bekijken is bijvoorbeeld een heel andere ervaring dan de prent op een klein scherm ontdekken. Motiveer daarom jezelf en anderen om de huidige gerestaureerde versie op een groot scherm te zien.

Visuele geletterdheid is cruciaal

We worden vandaag gebombardeerd met beelden. Ze bevinden zich overal rondom ons. We verorberen ze dagelijks via allerlei streamingdiensten en het internet. Het is volgens Scorsese daarom zeer belangrijk dat we allemaal leren hoe we kritisch naar die beelden moeten kijken. Zeker jongeren moeten leren hoe film- en andere beelden emoties en ideeën overbrengen. Mensen missen nog te vaak de kennis om beelden op de juiste manier te interpreteren. Film is een krachtig medium dat krachtige boodschappen kan overbrengen. Maar die boodschappen moeten natuurlijk wel op de correcte manier bij de ontvanger terechtkomen.

Ken het verschil tussen content en kunst

Nope, Scorsese is geen fan van het woord content. De term, die vooral in marketingkringen op een piëdestal wordt geplaatst, wordt dikwijls gebruikt om het huidige immense aanbod aan films en televisieprogramma’s te definiëren. Audiovisuele creaties onder één, holle term plaatsen kent gevaren. Want wat is ‘content’ in godsnaam? Het zorgt ervoor dat de verschillen tussen filmkunst, de middelmaat en rommel vervaagt. Gevolg: mensen gaan consumeren om te consumeren waardoor een waardeoordeel niet meer van belang is. Daarin schuilt het gevaar voor een devaluatie van een volledig medium.

De toekomst biedt mogelijkheden

Is Scorsese een filmmaker die weemoedig naar het verleden terugblikt en alles wat de toekomst te bieden afzweert? Nee, zeker niet. Hij omarmt het digitale tijdperk waarin cinema momenteel vertoeft en kijkt vol spanning uit wat dingen als virtual reality te bieden hebben. “Misschien brengt VR wel de volgende Beethoven voort?” Er zijn een heleboel nieuwe evoluties en ontwikkelingen aan de gang die ook hun effect op film zullen hebben en er mee zullen voor zorgen dat het medium springlevend blijft.

Archivisten zijn geen dieven

Scorsese botste op heel wat weerstand toen hij zich begin jaren negentig op filmconservatie stortte. Veel filmstudio’s zagen het nut niet in en beschouwden filmarchivisten als dieven die hun films in handen wilden krijgen. Niets was minder waar. Scorsese en alle gelijkgestemde zielen wilden vermijden dat klassieke films zouden wegrotten in een of ander achterafkamertje. Ze wilden films restaureren zodat latere generaties ze ook konden ontdekken. Die missie is hen uiteindelijk gelukt. The Film Foundation en Cineteca di Bologna zijn twee van de vele organisaties die zich wereldwijd inzetten voor het behoud van de zevende kunst. Hun collectieve filosofie: film behoort toe aan de wereld en het is de verantwoordelijkheid van deze organisaties om ervoor te zorgen dat elke film – oud of nieuw – zijn weg naar de toekomst vindt.