http://wordpress.cinemapp.com/wp-content/uploads/2019/08/once-upon.jpg

Hoe Tarantino onze innerlijke wraakengel wakker maakt

Nazi’s die overhoop worden geschoten. Slavenhandelaars die ervan langs krijgen. Quentin Tarantino is erin geslaagd om de afgelopen tien jaar enkele van onze gruwelijkste wraakfantasieën tot leven te brengen. In Once Upon a Time … In Hollywood doet hij het weer. En we genieten er met volle teugen van.

Het duurt lang voor er geweld uitbarst in Tarantino’s nieuwste Once Upon a Time … In Hollywood (2019). Maar eens het uitbarst, zit je vol ongeloof naar het witte doek te staren. In de gewelddadige apotheose – opgepast, hier komen gigantische spoilers aan – worden de hoofdpersonages, Rick Dalton (Leonardo DiCaprio) en Cliff Booth (Brad Pitt), namelijk geconfronteerd met Susan Atkins, Patricia Krenwinkel en Charles Watson, drie volgelingen van de beruchte sekteleider Charles Manson. Het drietal wil op 8 augustus 1969 in opdracht van Manson enkele Hollywoodfiguren vermoorden. Ze zetten daarom hun zinnen op Dalton en Booth, maar ze onderschatten hun slachtoffers. Atkins, Krenwinkel en Watson worden op brutale wijze om het leven gebracht door de helden van de film. Met behulp van een bijtgrage hond, een vlammenwerper en een muur zorgen Dalton en Booth er voor dat het trio niet aan moorden toekomt.

Wie de historie rond de Manson-moorden een beetje kent, weet dat de realiteit op de avond van 8 augustus 1969 anders liep voor de drie Manson-believers. Atkins, Krenwinkel en Watson drongen niet het huis binnen van enkele fictieve figuren bedacht door Quentin Tarantino, maar wel het huis van de beloftevolle en hoogzwangere actrice Sharon Tate. De toenmalige vrouw van Rosemary’s Baby-regisseur Roman Polanski werd samen met vier vrienden en haar ongeboren kind meedogenloos vermoord door de drie geflipte hippies.

Tarantino kiest er dus voor om de geschiedenis naar zijn hand te zetten. Geen dramatisering van de gruwelijke feiten die 50 jaar geleden plaatsvonden, maar wel een gruwelijk eind voor drie demonische schurken uit het verleden en een happy end voor de immer engelachtige Sharon Tate, die in Once Upon a Time wordt vertolkt door Margot Robbie.

Die keuze van Tarantino brengt wat in je teweeg als kijker, zeker als je weet wat er echt heeft plaatsgevonden. Door Dalton en Booth Atkins en haar kompanen koelbloedig te laten afmaken, gaat QT op zoek naar een zeer primair instinct in de bioscoopganger. Het wraakinstinct. Geweldscènes hebben in de films van de Amerikaanse beeldenstormer eerst en vooral een entertainmentwaarde. Maar door historische schurken centraal te stellen in die scènes, hoopt Tarantino iets duister in je los te maken. Genot. Genot om zij die in het verleden gruweldaden hebben begaan eindelijk hun verdiende loon te zien krijgen. En de cineast slaagt in zijn opzet. Want natuurlijk wiebelen we in onze stoel van opwinding tijdens die bloederige momenten. We lachen ongemakkelijk door het cartooneske karakter van het geweld. En we juichen binnensmonds omdat we weten wat de figuren die Tarantino een kopje kleiner maakt in het echte leven op hun kerfstok hebben. En ook omdat we weten wat hij precies vermijdt door schorem als Atkins af te maken. Het biedt Sharon Tate in QT’s wereld de kans om haar onschuld te bewaren en om iets te maken van haar leven.

De filmmaker beoogt gelijkaardige effecten in Inglourious Basterds (2009) en Django Unchained (2012). In Basterds geeft hij enkele Joodse personages de vrijheid om een boel nazi’s en zelfs Hitler af te maken. Door ze overhoop te schieten, hun schedel in te slaan en door ze levend te verbranden. Je maag zou ervan moeten omkeren. Maar aan de andere kant wordt een immens historisch onrecht plots rechtgezet. Niet tijdens een reeks processen in Neurenberg, maar wel op een ‘oog om oog, tand om tand’-manier. Beestachtig. Maar misschien ergens ook voldoening gevend? Je gaat het niet uit Tarantino zijn mond horen dat dat zijn bedoeling was, maar de man heeft de truken van zijn medium voldoende onder de knie om te weten op welke sluwe manieren hij zijn publiek kan manipuleren.

In Django Unchained vraagt hij je om je te verplaatsen in de schoenen van een zwarte slaaf tijdens de slavernij in Amerika gedurende de 19e eeuw. Heel de film lang is het titelpersonage Django (Jaimie Foxx) op zoek naar wraak op degenen die hem en zijn geliefde onrecht hebben aangedaan. En Tarantino geeft hem uiteindelijk de kans om zijn wraakplan uit te voeren. Via een symfonie aan schiet- en knalgeweld maakt hij de ambassadeurs van de slavernij een voor een af. Zonder verpinken. Ook dat resulteert weer in een historische rechtzetting die realistische gewelddaden beantwoordt met bombastisch bloedvergieten.

QT kan het verleden niet veranderen, maar hij kan er dus wel zijn eigen versie van maken. En in die versie winnen de helden, de minderheden, de zwakken en de onschuldigen. Hoe? Door het heft in eigen handen te nemen en door de geschiedenis naar zich toe te trekken. Ze krijgen zowaar een herkansing. Je kan niet ontkennen dat daar geen aangenaam idee achter schuilt. De manier waarop Tarantino de geschiedenisboeken naar zijn hand zet, is allesbehalve subtiel en valt moreel niet goed te praten. Maar zijn modus operandi weet wel hoe het schaduwkantje van ons moreel kompas kan gemanipuleerd worden.

Niet dat Basterds, Django en Once Upon a Time allemaal bewijzen dat we wraakzuchtige wezens zijn die de demonen uit ons collectief verleden het liefst op de meest onmenselijke manier zien omkomen. Tarantino wil ons besef van wat goed en slecht is niet naar de verdoemenis helpen. Het enige wat hij wil is om ons even een alternatief aan te bieden. Een bloederig, wansmakelijk, historisch onaanvaardbaar, maar toch een lichtjes sprookjesachtig alternatief. We spelen allemaal wel eens met vraagstukken die indruisen tegen onze normen en waarden. Maar dat houdt je niet tegen om jezelf soms eens de vraag te stellen: “Wat als ik de kans zou krijgen om baby Hitler te vermoorden? Wat als…” Tarantino kneedt die vraagstukken tot entertainment dat ons met onszelf confronteert. Welke conclusies je na zijn films uit die confrontatie trekt, dat is volledig aan jou.