http://wordpress.cinemapp.com/wp-content/uploads/2019/03/High-Life-Claire-Denis-8-e1553641619470.jpeg

Us & High Life: Lang leve de ambiguïteit!

De afgelopen week kwamen er twee films in de zalen die heel wat mensen verward en diep peinzend in hun bioscoopzetels achterlieten: Jordan Peeles Us en Claire Denis’ High Life. Moeten het verhaal en de betekenis van een film altijd duidelijk en helder zijn? Ons vastberaden antwoord: neen!

Als filmliefhebber kon je er de afgelopen week niet naast kijken op het wereldwijde web: de ene na de andere website publiceerde ontelbare artikels die de plot en de metaforen van de horrorkaskraker Us uit de doeken proberen te doen. Gaat de film waarin een gezin wordt geterroriseerd door dubbelgangers over de diepe ongelijkheden die de Amerikaanse maatschappij typeren? Of probeert de prent iets te zeggen over de gelaagdheid van onze persoonlijkheden? Of wil Peele ons iets bijbrengen over het verleden dat ons vroeg of laat komt opjagen? Het internet telt ontelbare invalshoeken die de huiverprent proberen te verduidelijken. Maar is er wel een juiste invalshoek?

High Life, de nieuwe van de Franse arthousegodin Claire Denis, waarin Robert Pattinson samen met zijn jonge dochtertje door het heelal zweeft, wordt ook gekenmerkt door een opvallende ambiguïteit. Meer nog dan Us. Terwijl Jordan Peele je nog hints meegeeft over wat zijn tweede langspeler nu precies wil zeggen, vertikt Denis het om je maar iets van duidelijkheid mee te geven. Waarom? Omdat ze zelf nog moet ontdekken wat de film betekent. In een interview in het Britse filmblad Little White Lies liet ze merken dat High Life voor haar een even groot mysterie is dan voor de kijker.

Maar de kijker houdt niet altijd van mysteries. De gemiddelde bioscoopganger verlangt een filmrit met een duidelijk begin, midden en einde. Je kan het hem of haar moeilijk kwalijk nemen. De meeste mensen duiken die donkere zaal in om te ontspannen en om even alle zorgen van de buitenwereld te vergeten. En dan word je plots geconfronteerd met een film die het aandurft om je informatie te onthouden – of erger – om je te verwarren. Je moet maar durven als filmmaker!

Maar toch is ambiguïteit een aspect van de zevende kunst die het verdient om omarmd te worden. Je kan het zelfs opvatten als een compliment als filmkijker. Zowel Peele als Denis onderschatten hun kijker niet. Ze vertrouwen op het interpretatievermogen van hun toeschouwer en op de narratieve kracht van de beelden die ze uit hun camera persen.

Jordan Peele zal wel grotendeels weten wat de betekenis is die achter het verhaal van Us schuilt. Maar het zou ook geen verrassing zijn moest hij het ook niet helemaal weten. De Amerikaan wil eerst en vooral entertainen. Maar hij wil entertainment ook laten dienen als een canvas waarop de kijker betekenis kan projecteren. Us is een film die openstaat voor ontelbare interpretaties, wat met verloop van tijd mogelijk de grootste kracht van de film zal blijken. En het maakt van Us een heel wendbare film die de kijker toelaat om tijdens het kijken mee te regisseren door er zijn of haar betekenis aan vast te hangen. Gevolg: geen enkele interpretatie is fout. De manier waarop de film is opgebouwd maakt elke interpretatie waardevol en plausibel.

Denis gaat met High Life zelfs nog een stapje verder. De Française is nooit actief op zoek naar betekenis of naar een interpretatie van de kijker. Ze wil vooral dat je wordt meegevoerd door de sfeer, de locatie, de personages en de de zeer losse ideeën die van haar film een enigmatisch geheel maken. Ervaring is de sleutel in de stijl die Denis hanteert. Ze wil vooral je zintuigen beïnvloeden. Haar film is pas geslaagd als je de belevenissen van de personages tot in je lijf en leden hebt gevoeld. Wil je daarna nog nadenken over wat ze er nu precies allemaal mee wou zeggen? Doe gerust, maar wees niet teleurgesteld eens je erachter komt dat de kranige dame eigenlijk niet echt zwaarwichtige dingen heeft te zeggen.

Zowel Peele als Denis zijn op hun eigen manier pientere manipulators van de ambigue kwaliteiten van cinema. Net als het leven heeft film niet altijd eenduidige antwoorden. Of kan film je om de tuin leiden. Of een richting uitgaan die je nooit volledig verwacht. Wordt een film beter als je er een heldere verklaring op plakt? Misschien. Maar films als Us en High Life kunnen even hard de moeite zijn als je je gewoon laat meevoeren door de dubbelzinnigheden, de onduidelijkheden en de koppigheid die zit ingebakken in de identiteit van de prent. Je mag zeker je hoofd over een film breken als dat je filmervaring verbetert. Maar het is nooit een noodzaak. Je doet er de filmmakers mogelijk zelfs een plezier mee door het niet te doen. En jezelf ook.

Maar hoe dan ook, geniet van de film!