http://wordpress.cinemapp.com/wp-content/uploads/2019/03/FR-e1551821356432.jpg

First Reformed: spiritueel meesterstukje

Heeft Paul Schrader als scenarist van Taxi Driver (1976) en Raging Bull (1980) nog iets in zijn mars als filmmaker? Wees maar zeker. Meer dan twintig jaar nadat hij nog iets memorabel opleverde als regisseur staat hij er opnieuw met een van de belangrijkste en meest veelzeggende huzarenstukjes uit zijn carrière.

In zijn recentste wapenfeit als regisseur laat de Hollywoodveteraan ons kennismaken met pastoor Ernst Toller (Ethan Hawke). De geestelijke waakt over een reformistische kerk in de staat New York. Er gebeuren weinig spannende dingen in de man zijn leven, tot hij kennismaakt met iemand die een geloofscrisis doormaakt en de toekomst van de wereld heel zwartgallig inziet. Die confrontatie zorgt ervoor dat Toller zelf vervuld geraakt van twijfels en vraagstukken met een heuse innerlijke strijd tussen hoop en wanhoop tot gevolg.

Die strijd is dankbare munitie voor Schrader. Het geeft hem namelijk eindelijk nog eens materiaal om een gewichtig portret te creëren van een problematische eenzaat en een man die wordt verteerd door ideeën en twijfels. First Reformed wordt vaak vergeleken met Taxi Driver, wat niet zo dwaas is. Net als die film is Schraders nieuwste een intelligente, doorleefde en bijna spirituele blik op een figuur die tot drastische maatregelen wordt gedwongen door de maatschappij en wereld waarin hij zich bevindt. Net als met Travis Bickle is de scenarist-regisseur één met het personage dat hij heeft bedacht. Hij zet Toller overtuigend neer, wat uiteindelijk ook een overtuigende film oplevert.

Ook achter de camera gaat Schrader heel bedachtzaam aan het werk. De man trekt zich geen fluit aan van de hedendaagse Hollywoodiaanse beeldtaal, maar opteert voor een vormgeving die teruggrijpt naar de transcendentale filmstijl die hij zo hoog in het vaandel draagt. De grootste vertegenwoordiger van die stijl – die wordt gekenmerkt door sober camerawerk, een onopvallende montage en ingehouden acteerwerk – was de Franse filmer Robert Bresson, wiens Journal d’un curé de campagne een belangrijke inspiratiebron was voor deze film. Schrader kiest voor lange, observerende shots, een bescheiden montage en een Ethan Hawke die een mooi evenwicht vindt tussen beheerst en intens.

First Reformed kijkt weg als de culminatie van Schrader als filmauteur. Al de obsessies, narratieve stijlkenmerken en persoonlijke interesses die zijn werk en carrière hebben gevormd, zijn aanwezig in dit religieus drama. De film leert ons de wijze les dat we een filmauteur pas mogen afschrijven als hij zijn laatste adem heeft uitgeblazen. Schrader moest nog een ei kwijt en het is een verdomd knap ei geworden.